Snapshot, bir sanal sunucunun belirli bir andaki disk ve sistem durumunun tek bir kayıt olarak dondurulmasıdır. Türkçede karşılığı anlık görüntüdür ve adı yaptığı işi doğru anlatır: sunucunun o saniyedeki hâlinin fotoğrafını çeker.
Burada baştan kurulması gereken ayrım şudur: snapshot bir kopya değildir. Sunucunun dosyalarını başka bir yere taşımaz; yalnızca o ana geri dönebilmenizi sağlayan bir işaret bırakır. Bu ayrım, snapshot’ın neden yedek yerine geçmediğini de açıklar.
Aşağıda snapshot’ın nasıl çalıştığını, yedekten nerede ayrıldığını, ne zaman alındığını, ne kadar tutulması gerektiğini ve geri dönüşte neyin kaybolduğunu sırayla açıklıyoruz.
Snapshot nedir?
Snapshot, bir sanal sunucunun belirli bir andaki disk ve sistem durumunun tek bir kayıt olarak dondurulmasıdır. İşletim sistemi, kurulu yazılımlar, yapılandırma dosyaları ve o anda diskte duran bütün veriler bu kaydın kapsamındadır.
Kavramın günlük hayattaki karşılığı geri alma tuşudur. Bir işleme girişmeden önce snapshot alırsınız; işlem beklediğiniz gibi gitmezse sunucuyu o ana döndürürsünüz ve arada olan biten silinir.
Snapshot’ın kapsamı da bu yüzden geniştir. Yalnızca site dosyaları değil, işletim sisteminin kendisi, kurulu paketler, servis ayarları ve güvenlik duvarı kuralları da kaydın içindedir. Yanlış bir yapılandırma sunucuyu erişilemez hâle getirdiğinde bile geri dönüş mümkündür, çünkü kayıt işletim sisteminin dışında, sanallaştırma katmanında tutulur.
Ayrımı bir kez daha netleştirmek gerekir: snapshot bir kopya değil, sunucunun o andaki durumuna geri dönüş noktasıdır. Kopya, verinin başka bir yerde ikinci bir örneğinin bulunması demektir; snapshot’ta böyle bir şey yoktur. Nasıl çalıştığına bakıldığında bu daha net görülür.
Snapshot nasıl çalışır?
Snapshot alma işlemi üç adımda gerçekleşir:
- Hipervizör diskin o anki durumunu işaretler. Sanallaştırma katmanı, disk üzerindeki mevcut blokları “değiştirilemez” olarak kilitler.
- Sonraki yazma işlemleri ayrı bir katmana yazılır. Sunucu çalışmaya devam eder, ama yeni veriler orijinal blokların üzerine değil, ayrı bir değişiklik katmanına gider.
- Geri dönüldüğünde değişiklik katmanı atılır. Sunucu, işaretlenmiş orijinal duruma döner.
Bu mekanizma, snapshot almanın neden saniyeler sürdüğünü açıklar: veri kopyalanmaz, yalnızca işaretlenir.
Aynı mekanizmanın bir yan etkisi vardır. Snapshot alındıktan sonra sunucudaki her yazma işlemi iki katmana birden bakmayı gerektirdiği için, disk performansı bir miktar düşer. Tek bir snapshot ile bu fark çoğu zaman hissedilmez; üst üste alınmış ve silinmemiş birkaç snapshot ise yoğun veri tabanı trafiği olan sunucularda gözle görülür yavaşlama üretir. Tam bir yedek almak ise verinin gerçekten okunup başka bir yere yazılmasını gerektirir ve dakikalar hatta saatler sürer.
Snapshot, sanallaştırma katmanının bir özelliğidir; VMware, KVM ve Proxmox gibi hipervizörlerin tamamında bulunur. Bu yüzden sanal sunucularda vardır, fiziksel sunucularda doğrudan karşılığı yoktur. Sanal sunucunun nasıl bölündüğünü Sanal Sunucu (VPS) Nedir? Yeni Başlayanlar İçin Rehber yazısında anlattık.
Snapshot ile yedek arasındaki fark nedir?
İkisi de “geri dönebilmek” için alınır, ama farklı sorunları çözerler:
| Ölçüt | Snapshot | Yedek |
|---|---|---|
| Nerede durur | Sunucunun kendi depolaması üzerinde | Ayrı bir ortamda, çoğu zaman başka bir sunucuda |
| Ne kadar sürer | Saniyeler | Dakikalar, büyük sistemlerde saatler |
| Neyi kurtarır | Yanlış giden bir işlemi, bozulan bir güncellemeyi | Donanım arızasını, silinen hesabı, fidye yazılımını |
| Ne kadar saklanır | Kısa süre, işlem doğrulanana kadar | Uzun süre, saklama politikasına göre |
Tablodaki ilk satır belirleyicidir. Snapshot, üzerinde durduğu depolamayla aynı kaderi paylaşır: disk zarar görürse, sunucu silinirse ya da hesap kapanırsa snapshot da birlikte kaybolur. Bu yüzden snapshot yedeğin yerini tutmaz.
Yedeğin nasıl alındığı ve neden iki parçalı olduğu ayrı bir konudur; ayrıntısını WordPress Yedekleme Nasıl Yapılır? Dosya ve Veritabanı Rehberi yazısında bulabilirsiniz.
Snapshot ne zaman alınır?
Snapshot, geri dönüşü belirsiz her işlemden önce alınır. Dört tipik durum vardır:
- Sistem güncellemesi öncesi. Çekirdek ya da büyük bir paket güncellemesi, beklenmedik uyumsuzluklar üretebilir.
- Sunucu yapılandırması değiştirilmeden önce. Web sunucusu ayarları, PHP sürümü ya da güvenlik duvarı kuralları değiştirildiğinde sunucu erişilemez hâle gelebilir.
- Yeni bir uygulama kurulmadan önce. Kurulum sırasında sistem paketleri değişebilir.
- Site taşınmadan önce. Hedef sunucudaki mevcut yapı bozulursa geri dönüş gerekir.
Dördünün ortak noktası şudur: hepsinde “geri alamazsam ne olur” sorusunun net bir cevabı yoktur. Snapshot bu soruya cevap üretir. Bu işlemlerin komut satırı tarafını Linux Komutları: Sunucuda En Çok Kullanılan 25 Komut yazısında derledik.
Snapshot ne kadar süreyle tutulmalı?
Kural basittir: snapshot, yapılan işlemin sonucu doğrulanana kadar tutulur, sonra silinir. Güncelleme sorunsuz geçtiyse ve site birkaç gün boyunca beklendiği gibi çalıştıysa kaydı tutmanın bir faydası kalmaz.
Uzun süre tutulan snapshot iki sorun üretir. Birincisi disk alanı tüketir: sunucuda ne kadar çok değişiklik olursa, değişiklik katmanı o kadar büyür. İkincisi performansı düşürür; her okuma işlemi hem orijinal blokları hem değişiklik katmanını değerlendirmek zorunda kalır.
Kaç snapshot tutulabileceği ve ne kadar süreyle saklanacağı sağlayıcıdan sağlayıcıya değişir. Bu sınırı ve varsa ek ücretini satın alma öncesinde sormak gerekir. Bazı sağlayıcılar snapshot’ları belirli bir süre sonra otomatik olarak siler; bu politikayı bilmeden uzun vadeli bir güvence olarak snapshot’a yaslanmak risklidir.
Snapshot’tan nasıl geri dönülür?
Geri dönüş, sunucuyu snapshot’ın alındığı ana döndürür. İşlem sağlayıcının panelinden yapılır ve genellikle sunucunun kısa süreli kapanmasını gerektirir.
Burada dikkat edilmesi gereken kritik nokta şudur: snapshot alındıktan sonra yapılan her değişiklik kaybolur. Bu yalnızca sizin yaptığınız değişiklikler değildir; o süre içinde gelen siparişler, yazılan yorumlar, alınan e-postalar ve kaydedilen form verileri de silinir.
Bu yüzden geri dönüşten önce standart bir adım vardır: veri tabanının güncel bir dışa aktarımını almak. Geri dönüş tamamlandıktan sonra bu dışa aktarım içe alınarak arada oluşan veriler kurtarılabilir. Veri tabanının neden ayrı ele alındığını Veri Tabanı Nedir? Web Sitesinde Ne İşe Yarar ve Nasıl Çalışır? yazısında anlattık.
Windows sunucularda snapshot nasıl çalışır?
Snapshot, sanallaştırma katmanının işidir ve işletim sisteminden bağımsız çalışır. Windows sunucuda alınan bir snapshot, Linux sunucuda alınanla aynı mekanizmayı kullanır.
Karıştırılmaması gereken şey Windows’un kendi sistem geri yükleme özelliğidir. O, işletim sisteminin içinde çalışan ve yalnızca sistem dosyalarını kapsayan bir özelliktir; sunucunun tamamını değil. Snapshot ise diskin bütününü kapsar ve işletim sisteminin bundan haberi bile olmaz. Windows tarafındaki sanal sunucu seçenekleri için Windows VDS Nedir? Ne İşe Yarar ve Nasıl Seçilir? yazısına bakabilirsiniz.
Snapshot hakkında sık sorulan sorular
Paylaşımlı hosting paketinde snapshot alınabilir mi?
Hayır. Snapshot bir sanal sunucu özelliğidir ve sunucunun tamamına erişim gerektirir. Paylaşımlı pakette sizin erişiminiz kendi hesabınızla sınırlıdır; sunucunun diskini dondurma yetkiniz yoktur.
Paylaşımlı pakette bunun karşılığı hesap yedeğidir: panel üzerinden alınan tam yedek, hesabınızın dosyalarını ve veri tabanlarını kapsar. Panelin yedekleme bölümünü cPanel Nedir? Ne İşe Yarar ve Hosting Hesabı Nasıl Yönetilir? yazısında anlattık.
Snapshot disk alanımı tüketir mi?
Evet. İlk alındığında neredeyse hiç yer kaplamaz, çünkü henüz bir değişiklik yoktur. Ancak sunucuda her yazma işlemi değişiklik katmanını büyütür; günlerce tutulan bir snapshot, sunucunun disk alanının önemli bir bölümünü kaplayabilir. Sunucu diski beklenmedik şekilde doluyorsa, bakılacak yerlerden biri unutulmuş snapshot’lardır.
Snapshot yedek yerine geçer mi?
Hayır. Snapshot sunucunun kendi depolaması üzerinde durur; o depolama zarar gördüğünde snapshot da gider. Yedek ise ayrı bir ortamdadır ve sunucudan bağımsız yaşar.
Doğru kurgu ikisini birlikte kullanmaktır: snapshot kısa vadeli geri dönüş içindir, yedek felaket kurtarma içindir. Bir güncelleme öncesi snapshot alırsınız; haftalık yedek ise sunucunun tamamen kaybedildiği senaryoyu karşılar. İkisi birbirinin yerine değil, birbirinin tamamlayıcısı olarak çalışır. Snapshot desteği sunan paketler için Sanal Sunucu Kiralama (NVMe VDS Sunucu) sayfasına bakabilirsiniz.
