Domain Nedir? Alan Adı Yapısı, 5 Uzantı Türü ve Alma Süreci

Domain, bir web sitesinin internetteki adresidir. Türkçede alan adı olarak da adlandırılır ve domain ne demek sorusunun karşılığı budur: ziyaretçinin tarayıcıya yazdığı, sitenizi işaret eden benzersiz isim.

Bu ismin tek işlevi hatırlanabilir olmaktır. Sunucular birbirini isimlerle değil sayılarla tanır; her sunucunun bir IP adresi vardır. Domain, yazdığınız adresi sitenin dosyalarının durduğu sunucunun IP adresine çevirerek ikisi arasındaki köprüyü kurar. Bu çeviriyi yapan sisteme DNS denir.

Bir alan adı üç bölümden oluşur: alt alan adı, ikinci seviye alan adı ve uzantı. blog.verimin.com.tr adresinde blog alt alan adı, verimin ikinci seviye alan adı, .com.tr ise uzantıdır.

Uzantılar, kimin başvurabileceğine ve hangi amaca hizmet ettiğine göre beşe ayrılır:

1. Genel uzantılar — .com, .net, .org
2. Ülke uzantıları — .tr ve benzeri ülke kodları
3. İkinci seviye uzantılar — .com.tr, .org.tr, .web.tr
4. Yeni nesil uzantılar — .online, .site, .dev
5. Kısıtlı uzantılar — .edu.tr, .gov.tr, .k12.tr

Domain almak, seçtiğiniz ismi bir kayıt firması üzerinden belirli bir süreliğine tescil ettirmektir. Domain hosting değildir: domain sitenin adresi, hosting ise sitenin dosyalarının durduğu yerdir. İkisi ayrı ayrı alınabilir ve nameserver kayıtlarıyla birbirine bağlanır.

Özetle domain, sunucuya adresleme katmanıdır. Bu yazıda alan adının nasıl çalıştığını, hangi bölümlerden oluştuğunu, beş uzantı türünü, alma sürecini ve domain yönetiminde karşılaşacağınız işlemleri açıklıyoruz.

Domain nasıl çalışır?

Domain, ziyaretçinin tarayıcıya yazdığı adresin, sitenin dosyalarının durduğu sunucunun IP adresine çevrilmesini sağlar. Bu çevirinin adı ad çözümlemedir ve siz farkına varmadan, saniyenin küçük bir kesrinde tamamlanır.

Süreç dört adımda işler. Tarayıcı, yazdığınız alan adının hangi IP adresine ait olduğunu sormak için bir DNS sorgusu gönderir. Sorgu, o alan adının nameserver kayıtlarında tanımlı sunucuya ulaşır ve karşılığında IP adresi döner. Tarayıcı bu IP adresine bir istek iletir. Sunucu isteği karşılar ve sitenin içeriğini geri gönderir.

Bu zincirde alan adı yalnızca adresleme görevi görür; içeriği barındıran taraf sunucudur. Alan adı doğru tanımlanmadığında site sunucuda çalışıyor olsa bile açılmaz.

Domain adı hangi bölümlerden oluşur?

Bir alan adı soldan sağa doğru daralan bir hiyerarşiye sahiptir. Aşağıdaki tablo blog.verimin.com.tr örneği üzerinden bölümleri gösterir.

Alan adı yazımının kuralları vardır. Yalnızca harf, rakam ve kısa çizgi kullanılabilir; kısa çizgi başta veya sonda yer alamaz. Her bölüm en fazla 63 karakter olabilir. Türkçe karakterler standart alan adlarında kullanılamaz; ç, ğ, ı, ö, ş, ü içeren adresler ayrı bir kodlamayla kaydedilir ve tarayıcıda farklı görünebilir.

Alt alan adı ayrı bir kayıt gerektirmez, mevcut alan adınızın altında ücretsiz oluşturulur. Kullanım alanları ve alt klasörden farkı için subdomain nedir yazımıza bakabilirsiniz.

DNS bir alan adını sunucuya nasıl bağlar?

DNS, alan adlarını IP adreslerine çeviren sistemdir. Bu çeviriyi alan adına tanımlanmış kayıtlar üzerinden yapar ve üç kayıt tipi bu bağın kurulmasında rol alır.

Nameserver kayıtları, alan adının hangi DNS sunucuları tarafından yönetildiğini belirtir; hosting firmanızı değiştirdiğinizde güncellediğiniz kayıt budur. A kaydı, alan adını doğrudan bir IP adresine bağlar. CNAME kaydı ise bir alan adını başka bir alan adına takma ad olarak işaret eder.

Kayıt tiplerinin tamamı ve hangi durumda hangisinin kullanıldığı ayrı bir konudur; ayrıntılar için DNS nedir, nameserver (NS) nedir ve CNAME kaydı nedir yazılarımızı okuyabilirsiniz.

Domain uzantıları nelerdir?

Uzantılar, kimin başvurabileceğine ve hangi amaca hizmet ettiğine göre ayrılır. Bazıları herkese açıktır, bazıları belge ister, bazıları ise yalnızca belirli kurumlara tahsis edilmiştir.

1. Genel uzantılar — .com, .net, .org
2. Ülke uzantıları — .tr ve benzeri ülke kodları
3. İkinci seviye uzantılar — .com.tr, .org.tr, .web.tr
4. Yeni nesil uzantılar — .online, .site, .dev
5. Kısıtlı uzantılar — .edu.tr, .gov.tr, .k12.tr

Aşağıda her türü kimin alabileceği ve hangi durumda tercih edilmesi gerektiği üzerinden açıklıyoruz.

1. Genel uzantılar: .com, .net, .org

Genel uzantılar, dünya çapında herkesin başvurabildiği ve belge gerektirmeyen uzantılardır. .com ticari kuruluşlar, .net ağ altyapısı hizmetleri, .org ise kâr amacı gütmeyen kuruluşlar için tanımlanmıştır.

Bu ayrım bugün pratikte uygulanmaz; üçü de herkese açıktır. .com yine de varsayılan tercih olmayı sürdürür, çünkü kullanıcılar adres yazarken en çok bu uzantıyı dener ve marka adı söylendiğinde akla ilk o gelir. Aday isminiz .com uzantısında doluysa .net mantıklı bir alternatiftir; ayrıntılar .com alan adı ve .net domain yazılarımızda.

2. Ülke uzantıları: .tr ve alt uzantıları

Ülke uzantıları, bir ülkeye tahsis edilmiş iki harfli kodlardır. Türkiye’nin ülke kodu .tr‘dir ve tescil otoritesi nic.tr‘dir.

Doğrudan .tr uzantısı, uzun yıllar yalnızca belirli koşullarda verilirken sonrasında başvuruya açılmıştır. Başvurular önceliklendirme kurallarına tabidir: aynı isme birden fazla başvuru geldiğinde marka tescili gibi belgeler öncelik sağlar. Yerel pazara hitap eden markalar için .tr ve alt uzantıları, ziyaretçiye sitenin Türkiye merkezli olduğunu doğrudan gösterir.

3. İkinci seviye uzantılar: .com.tr, .org.tr, .web.tr

İkinci seviye uzantılar, ülke kodunun önüne bir kategori eklenerek oluşturulan uzantılardır. .com.tr ticari kuruluşlara, .org.tr derneklere ve vakıflara, .web.tr ise bireysel kullanıcılara yöneliktir.

Bu uzantılar arasındaki temel fark belge şartıdır. .com.tr için başvuruda marka tescil belgesi veya ticaret sicil kaydı gibi bir belge sunulması gerekir. .web.tr ve .name.tr gibi bazı alt uzantılar belgesiz alınabilir ve başvuru anında tahsis edilir. Belge süreci ve başvuru adımları için .com.tr alan adı yazımıza bakın.

4. Yeni nesil uzantılar: .online, .site, .dev

Yeni nesil uzantılar, klasik uzantıların yetersiz kalması üzerine devreye alınan ve sayısı yüzlerle ifade edilen uzantılardır. .online, .site, .store, .dev ve .app bunlardan bazılarıdır.

Bu uzantılar, aradığınız ismin .com tarafında dolu olduğu durumlarda kısa ve akılda kalıcı bir adres kurmanızı sağlar. Sınırı ise tanınırlıktır: kullanıcılar bu uzantıları henüz .com kadar refleksle yazmaz. Kurumsal bir marka için ana adres olarak seçilmesi risklidir, ancak kampanya sayfaları ve teknik projeler için uygundur.

5. Kısıtlı uzantılar: .edu.tr, .gov.tr, .k12.tr

Kısıtlı uzantılar, yalnızca belirli kurum türlerine tahsis edilen ve serbest başvuruya kapalı olan uzantılardır. .edu.tr yükseköğretim kurumlarına, .gov.tr kamu kurumlarına, .k12.tr ise ilk ve orta öğretim kurumlarına verilir.

Bu uzantılara özel kişi veya şirket başvuramaz. Bir sitenin bu uzantıyı taşıması, ilgili kurumsal niteliğe sahip olduğunun doğrulanmış olduğu anlamına gelir.

Domain nasıl alınır?

Domain alma süreci altı adımdan oluşur ve ilk adım her zaman ismin müsait olup olmadığını kontrol etmektir.

1. Sorgulayın — almak istediğiniz ismin boşta olup olmadığını kontrol edin.
2. Uzantıya karar verin — hedef kitleniz ve kurum türünüz uzantıyı belirler.
3. Kayıt firmasını seçin — uzantıyı sunan ve destek veren bir sağlayıcı seçin.
4. Başvuru bilgilerini girin — iletişim ve tescil bilgilerini eksiksiz doldurun.
5. Ödemeyi tamamlayın — kayıt süresini yıl olarak belirleyip ödemeyi yapın.
6. Nameserver kayıtlarını yönlendirin — alan adını hosting sunucunuza bağlayın.

Tescil, bu adımların sonunda alan adının belirli bir süre için sizin adınıza kaydedilmesidir. Alan adı satın alınmaz, süreli olarak kiralanır; süre dolduğunda yenilenmezse yeniden başkasının başvurusuna açılır. Kayıt adımlarının firma bazında değişen ayrıntıları için domain kayıt yazımıza bakabilirsiniz.

Domain sorgulama nasıl yapılır?

Domain sorgulama, bir alan adının boşta olup olmadığını ve doluysa kime ait olduğunu öğrenme işlemidir. Sorgulama sonucunda alan adının müsaitlik durumu, doluysa kayıt tarihi, sona erme tarihi ve kayıt firması bilgisi görüntülenir.

Sorgulamayı domain sorgulama aracımız üzerinden yapabilirsiniz. Sonuç boş çıkarsa alan adını doğrudan kaydedebilir, dolu çıkarsa farklı bir uzantı veya farklı bir isim deneyebilirsiniz.

Domain kaydı için hangi bilgiler gerekir?

Domain kaydı için tescil sahibine ait iletişim bilgileri istenir. Gerekli bilgiler şunlardır:

• Ad ve soyad veya kurum unvanı
• Açık adres
• Geçerli e-posta adresi
• Telefon numarası
• .com.tr gibi belgeli uzantılar için marka tescil belgesi veya ticaret sicil kaydı

Bu bilgilerin bir kısmı WHOIS kayıtlarında herkese açık görünür. WHOIS gizliliği hizmeti, kişisel bilgilerinizin yerine kayıt firmasının bilgilerini göstererek adres ve telefonunuzu gizler; nasıl çalıştığını whois gizleme nedir yazımızda açıkladık.

Domain fiyatları neye göre değişir?

Domain fiyatını belirleyen beş değişken vardır: seçilen uzantı, kayıt süresi, ilk yıl ile yenileme ücreti arasındaki fark, ismin premium olarak sınıflandırılıp sınıflandırılmadığı ve gizlilik gibi ek hizmetler.

Uzantılar arasındaki fiyat farkı belirgindir; ülke uzantıları ile yeni nesil uzantılar farklı bantlarda yer alır. İlk yıl indirimli sunulan uzantılarda yenileme ücretinin ilk yıl ücretinden yüksek olması yaygındır, bu yüzden karar vermeden önce yenileme fiyatını da kontrol edin. Güncel fiyatlar için alan adı sayfamıza bakabilirsiniz.

Domain ile hosting arasındaki fark nedir?

Domain sitenin adresi, hosting ise sitenin dosyalarının durduğu yerdir. İkisi farklı hizmetlerdir ve birbirinin yerine geçmez.

Aralarındaki fark şu üç noktada toplanır. Domain yalnızca bir isimdir ve hiçbir dosya barındırmaz; hosting ise disk alanı, işlemci ve bellek sunar. Domain yıllık olarak tescil edilir; hosting genellikle aylık veya yıllık kiralanır. Domain olmadan siteye IP adresiyle erişilebilir, hosting olmadan ise sitenin gösterilecek hiçbir dosyası olmaz.

İkisi nameserver kayıtlarıyla birbirine bağlanır ve aynı firmadan alınma zorunluluğu yoktur. Barındırma tarafının nasıl çalıştığını ve hangi türlerin bulunduğunu hosting nedir yazımızda ayrıntılı anlattık; paketleri incelemek için web hosting sayfamıza bakabilirsiniz.

Domain yönetimi nasıl yapılır?

Alan adı kaydedildikten sonra yönetimi süren bir iştir. Transfer, yenileme, alt alan adı oluşturma, yönlendirme ve e-posta tanımlama bu yönetimin başlıca işlemleridir. Aşağıda her birini kısaca ele alıyoruz.

Domain transferi nasıl yapılır?

Domain transferi, bir alan adının kayıt firmasını değiştirme işlemidir. Transfer için mevcut firmadan alınan transfer kodu gerekir; bu koda EPP kodu veya auth kodu da denir.

Transferin önünde iki koşul vardır. Alan adı yeni kaydedilmiş veya yeni transfer edilmişse 60 gün boyunca transfere kapalıdır. Ayrıca transfer kilidi açık durumdaysa önce kapatılması gerekir. Kod alındıktan sonra yeni firmada transfer başlatılır ve tescil sahibinin e-posta onayı ile süreç tamamlanır. Adım adım anlatım domain transfer yazımızda.

Domain ne kadar süreyle alınır ve nasıl yenilenir?

Alan adları en az 1 yıl, en fazla 10 yıl süreyle kaydedilir. Süre dolmadan yenilenmezse alan adı hemen başkasına açılmaz, kademeli bir sürece girer.

Önce yenileme sonrası dönem başlar; bu aşamada alan adı yayından kalkar ancak normal ücretle yenilenebilir. Ardından kurtarma dönemi gelir; alan adı bu aşamada da geri alınabilir fakat ek ücret ödenir. Bu iki dönem de tamamlandığında alan adı serbest kalır ve herkesin başvurusuna açılır. Süreç ve tarihler için domain yenileme nedir yazımıza bakın.

Alt alan adı (subdomain) ne işe yarar?

Alt alan adı, mevcut alan adınızın altında ayrı bir bölüm oluşturmanızı sağlar. blog.siteniz.com veya destek.siteniz.com gibi adresler bu yolla kurulur ve ek ücret gerektirmez.

Alt klasörden farkı, arama motorları tarafından görece ayrı bir birim olarak değerlendirilebilmesidir. Ana siteyle sıkı bağlantılı içerikler için alt klasör, teknik veya işlevsel olarak ayrışan bölümler için alt alan adı tercih edilir.

Domain yönlendirme nasıl yapılır?

Domain yönlendirme, bir alan adına gelen ziyaretçinin başka bir adrese aktarılmasıdır. İki yöntemi vardır ve aralarındaki fark kalıcılıktır.

301 yönlendirme kalıcıdır ve arama motorlarına adresin temelli değiştiğini bildirir; alan adı değişikliklerinde kullanılır. 302 yönlendirme geçicidir ve eski adresin geri döneceğini belirtir; bakım dönemlerinde tercih edilir. Uygulama ayrıntıları domain yönlendirme yazımızda.

Kurumsal e-posta için domain gerekir mi?

Evet, kurumsal e-posta için alan adı gereklidir. [email protected] biçimindeki adresler ancak o alan adına sahipseniz oluşturulabilir.

Bağlantıyı kuran kayıt MX kaydıdır. MX kaydı, alan adınıza gönderilen e-postaların hangi posta sunucusuna teslim edileceğini belirtir. Alan adınız bir firmada, e-posta hizmetiniz başka bir firmada olabilir; bu durumda alan adının MX kaydı e-posta sağlayıcınızın sunucusuna yönlendirilir. Ayrıntılar için MX kaydı nedir ve mail hosting yazılarımıza bakabilirsiniz.

Domain hakkında sık sorulan sorular

Alan adı kararı verirken en sık sorulan dört soruyu kısa ve kesin cevaplarla ele alıyoruz.

Ücretsiz domain alınabilir mi?

Evet, ücretsiz domain alınabilir, ancak koşulları vardır. En yaygın yol, bir hosting paketi satın aldığınızda sağlayıcının ilk yıl için alan adını ücretsiz vermesidir; bu durumda alan adı sizin adınıza tescil edilir ve ikinci yıldan itibaren normal ücretle yenilenir.

İkinci yol, bazı uzantıların ücretsiz dağıtılmasıdır. Bu uzantılar spam kullanımı nedeniyle itibar sorunu taşır ve kurumsal bir site için uygun değildir. Seçenekler ve riskleri ücretsiz domain nasıl alınır yazımızda karşılaştırdık.

Bir domainin kime ait olduğu öğrenilebilir mi?

Evet, bir alan adının kime ait olduğu WHOIS kayıtlarından öğrenilebilir. Sorgulama sonucunda tescil sahibinin adı, kayıt tarihi, sona erme tarihi ve kayıt firması görüntülenir.

Gizlilik hizmeti aktifse tescil sahibinin kişisel bilgileri yerine kayıt firmasının bilgileri görünür. Bu durumda alan adı sahibine doğrudan ulaşamaz, ancak kayıt firması üzerinden iletişim kurulabilir. Bazı ülke uzantılarında ise kurumsal kayıtlar mevzuat gereği açık tutulur.

Domain adı sonradan değiştirilebilir mi?

Hayır, tescil edilmiş bir alan adının kendisi değiştirilemez. Yapılabilecek şey yeni bir alan adı almak ve eskisini yenisine 301 ile yönlendirmektir.

Bu geçiş planlanarak yapılmalıdır. Eski alan adı yönlendirme boyunca açık tutulur, tüm sayfalar birebir karşılıklarına yönlendirilir ve yönlendirme kalıcı olarak bırakılır. Doğru uygulandığında arama motorlarındaki değer büyük ölçüde yeni adrese aktarılır; eski alan adı kapatıldığında ise bu değer kaybolur.

Domain adı SEO’yu etkiler mi?

Evet, ancak sanıldığı kadar değil. Aranan kelimeyi birebir içeren bir alan adı tek başına sıralama getirmez; içerik ve site kalitesi belirleyici olmayı sürdürür.

Alan adının gerçek katkısı üç noktadadır. Kısa ve akılda kalıcı bir isim doğrudan trafik ve marka aramalarını artırır. Ülke uzantıları, o ülkeye yönelik aramalarda yerellik sinyali taşır. Uzun ve çok sayıda kısa çizgi içeren adresler ise tıklanma oranını düşürür. Alan adınızı seçtikten sonraki adım siteyi yayına almaktır; bunun için bir web hosting paketine ihtiyacınız olacak.