Disk kapasitesi, sunucuda işletim sistemi, uygulama dosyaları, veritabanı, e-posta ve yedekler için kullanılabilen toplam depolama alanıdır. Genellikle GB veya TB ile ifade edilir. Kapasite yalnızca “ne kadar veri saklarım” sorusunu değil, sunucunun kesintisiz çalışıp çalışamayacağını da belirler.
Disk kapasitesi ile disk hızı arasındaki fark nedir?
Kapasite ne kadar veri saklandığını, hız ise o veriye ne kadar çabuk erişildiğini anlatır. İkisi birbirinden bağımsızdır: büyük ama yavaş bir disk de, küçük ama çok hızlı bir disk de mümkündür.
Sunucu seçiminde bu ayrımı gözden kaçırmak yaygın bir hatadır. Veritabanı yoğun bir uygulamada asıl belirleyici olan hızdır; arşiv veya medya dosyası saklayan bir sistemde ise kapasite öne çıkar. Depolama teknolojilerinin performans farkını SSD ve HDD VDS sunucular arasındaki farklar yazısında ele aldık.
Pratik yaklaşım, iki ihtiyacı ayırmaktır: sık erişilen veriyi hızlı diskte, seyrek erişilen arşivi daha ekonomik alanda tutmak çoğu kurulumda dengeyi sağlar.
Sunucuda diski neler doldurur?
Kapasite planlarken yalnızca site dosyaları hesaba katılırsa alan beklenenden çok daha erken dolar. Diski dolduran başlıca kalemler şunlardır:
- İşletim sistemi ve sistem paketleri. Kurulumun kendisi baştan belirli bir alan tutar.
- Uygulama dosyaları. Site içeriği, eklentiler, kütüphaneler.
- Veritabanı. Kayıt sayısıyla birlikte sürekli büyür; ayrıca indeksler ek yer tutar.
- Kullanıcı yüklemeleri. Görsel, PDF, video gibi dosyalar en hızlı büyüyen kalemdir.
- E-posta kutuları. Sunucuda e-posta barındırılıyorsa, eski postalar sessizce birikir.
- Yedekler. Yerelde tutulan yedekler, verinin kendisi kadar veya daha fazla yer kaplayabilir.
- Log dosyaları. Web sunucusu ve uygulama günlükleri, döngüye alınmazsa disk doldurmanın en sinsi nedenidir.
- Önbellek ve geçici dosyalar. Otomatik temizlenmeyen geçici dizinler zamanla şişer.
Ne kadar disk kapasitesi gerekir?
Hesap, mevcut kullanımdan başlar ve üzerine büyüme payı eklenir. Uygulanabilir bir yöntem şöyledir:
1. Bugünkü kullanımı ölçün. Mevcut bir sunucunuz varsa `df -h` çıktısı gerçek durumu verir; tahmin yerine ölçüm kullanın.
2. Büyüme hızını bulun. Aynı ölçümü bir ay arayla tekrarlamak, aylık artışı gösterir. Kullanıcı yüklemesi alan sistemlerde bu değer beklenenden yüksek çıkar.
3. Yedek payını ekleyin. Sunucuda yedek tutacaksanız, saklanacak yedek sayısıyla çarpılmış bir alan gerekir.
4. Boş alan payı bırakın. Diskin tamamen dolmasına yaklaşmak riskli olduğu için, kullanılabilir alanın belirli bir kısmının sürekli boş kalması planlanmalıdır.
5. Sözleşme süresine göre projeksiyon yapın. Yıllık alınan bir sunucuda bir yıl sonraki hacim hesaba katılmalıdır.
Disk dolduğunda ne olur?
Sunucu yavaşlamaz, çalışmayı durdurur. Bu, disk kapasitesini diğer kaynaklardan ayıran en önemli özelliktir: RAM veya işlemci yetersizliği performans düşüşü olarak hissedilirken, dolu disk doğrudan hataya yol açar.
Tipik sonuçlar şunlardır: veritabanı yeni kayıt yazamadığı için uygulama hata verir, oturum dosyaları oluşturulamadığı için kullanıcılar giriş yapamaz, log yazılamadığı için sorunun nedeni de kayda geçmez. E-posta sunucusu gelen postaları reddeder.
Bu yüzden disk kullanımının izlenmesi ve belirli bir eşiğe gelindiğinde uyarı üretilmesi, kapasite planlamasının ayrılmaz parçasıdır. Sorun genellikle bir anda değil, aylar içinde sessizce oluşur.
Disk kapasitesi sonradan artırılabilir mi?
Sanal sunucularda genellikle mümkündür. Artırma iki biçimde yapılır: mevcut diskin büyütülmesi veya ek bir diskin sunucuya bağlanması.
Mevcut diski büyütmek çoğu durumda daha pratiktir, ancak işletim sistemi tarafında dosya sisteminin de genişletilmesi gerekir; bu adım atlanırsa panelde alan artmış görünse de sunucu yeni alanı kullanamaz.
Ek disk bağlamak ise veriyi ayrıştırmak isteyenler için uygundur: sistem bir diskte, kullanıcı dosyaları veya yedekler ayrı bir diskte tutulur. Bu yapı, log veya yükleme kaynaklı bir şişmenin sistemi durdurmasını da engeller.
Kapasite ve depolama tipi seçeneklerini karşılaştırmak için VDS satın alma sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Panelde görünen kapasite ile kullanılabilir alan neden farklı?
İşletim sistemi ve dosya sistemi belirli bir alanı kendisi için ayırır. Ayrıca üreticiler kapasiteyi ondalık, işletim sistemleri ikili sistemde hesapladığı için sayısal bir fark da oluşur.
Yedeklerimi aynı diskte tutmam sorun mu?
Hem kapasite hem güvenlik açısından sorunludur. Yedekler alanı hızla doldurur ve disk arızasında veriyle birlikte kaybolur. Yedeklerin harici bir hedefte tutulması gerekir.
Disk kapasitesi sitemin hızını etkiler mi?
Kapasitenin kendisi hızı belirlemez, ancak disk dolmaya yaklaştığında dosya sistemi verimliliği düşer ve önbellek alanı kalmadığı için yavaşlama görülebilir. Asıl hız belirleyicisi diskin tipi ve IOPS değeridir.
Kapasiteyi küçültebilir miyim?
Çoğu sağlayıcıda disk büyütmek mümkünken küçültmek desteklenmez; küçültme veri kaybı riski taşır. Bu nedenle kapasiteyi gereğinden büyük seçmek yerine, ölçüme dayalı bir başlangıç yapıp gerektikçe artırmak daha doğrudur.
